Inleiding
In de sociale media is er geen enkele aandacht aan besteed, maar Radio Vaticaan bestaat 95 jaar. Toch is het de moeite waard om het speciaal te vermelden. In deze tijd met internet en de bekende sociale media is er misschien veel minder behoefte aan dit radiostation, maar toch vervult het ook nu nog een onmisbare functie om de boodschap van de paus en het evangelie te verbreiden. Radio is nog steeds een populair medium, niet alleen in de westerse wereld maar ook in het zuidelijke halfrond. In de eerste helft van de vorige eeuw werd er ook door de missionarissen in Afrika veel naar geluisterd. In Oost-Afrika werd Radio Vaticaan populair toen het begon uit te zenden in de lingua franca van deze regio, het Swahili.1
De oprichters: Pius XI en Marconi
Op 12 februari 1931 begon Radio Vaticaan uit te zenden. Paus Pius XI had Guglielmo Marconi de taak toevertrouwd om het radiostation te ontwerpen en te bouwen. De leiding ervan werd opgedragen aan de jezuïeten. Op die bewuste dag kondigde Marconi aan dat voor de eerste keer in de geschiedenis de stem van de paus over de hele wereld gehoord kon worden. In zijn eerste radioboodschap in het Latijn richtte paus Pius XI zich tot alle mensen en elk schepsel op aarde. Na zijn toespraak werden er gedeeltes van een Beethovensymfonie afgespeeld. Marconi was een Italiaanse natuurkundige en uitvinder (1874-1937). Hij werd vooral bekend door zijn uitvinding van de draadloze telegrafie in 1896. Marconi was een bewonderaar en vriend van Pius XI. De paus had een groot vertrouwen in de mogelijkheid om de technologie in dienst te stellen van menselijke communicatie en de missie van de kerk. Het was een pastorale keuze om het best ontwikkelde technische middel van de tijd in te zetten om het hart van mensen te bereiken. Pius XI was nauw betrokken bij het bouwen van het radiostation en ging elke dag een kijkje nemen bij de voortgang ervan tijdens zijn wandeling in de Vaticaanse tuin.
Enkele hoogtepunten
Radio Vaticaan heeft de stormen en wederwaardigheden van de tijd doorstaan, zoals oorlogen, politieke en technologische veranderingen, en is doorgegaan met het uitzenden van de christelijke boodschap, terwijl hij de gebeurtenissen interpreteerde in het licht van de katholieke sociale leer. Zo heeft hij duizenden mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog vermist waren weer herenigd. Hij was een baken van hoop en verlichting tijdens de donkere jaren van de totalitaire regimes. Hij deed verslag van de sessies van het Tweede Vaticaans Concilie, de verschillende jubilea, de uitdagingen van de universele kerk, maar ook van de vele politieke conflicten, zoals die van onze tijd in Oekraïne, het Midden-Oosten, Congo, Myanmar, Jemen en Syrië. 1Cfr. M. Menichette, ‘Elettra Marconi: Radio remains the most reliable medium,’ Vatican News. Newsletter 12.2.2026; A. Monda, ‘God favors Radio,’ Vatican News. Newsletter 12.2.2026; M. Menichetti, ‘Happy birthday, Vatican Radio: 95 years of serving the Pope’, Vatican News. Newsletter 12.2.2026; F. Tarawalie and P. Samasumo, ‘Vatican Radio at 95: English Africa Service approaches 76 Years,’ Vatican News. Newsletter 12.2.2026.
Radio Vaticaan nu
Radio Vaticaan heeft tegenwoordig medewerkers die uit 69 landen komen, terwijl er 34 redactionele taaldiensten zijn met een overkoepelende veeltalige afdeling. Hij bereikt de geografische en existentiële uithoeken van de wereld en geeft een stem aan gemeenschappen die vaak door de grote media worden overgeslagen en begeleidt het leven van de lokale kerken. In vele landen was Radio Vaticaan en is nu nog op sommige plaatsen een discrete, maar fundamentele aanwezigheid voor christelijke gemeenschappen. Tijdens het pontificaat van paus Franciscus heeft hij een fundamentele verandering ondergaan. De oprichting van het Dicasterie van Communicatie en de integratie van verschillende media in een meer gecoördineerd systeem hebben een organisatorische, professionele en culturele omslag vereist. Deze reorganisatie is nog niet afgerond, maar de missie van Radio Vaticaan blijft hetzelfde in een context waarin middelen en vormen van expressie snel veranderen.
Uitzendingen in het Engels
Het Engelse taalprogramma werd gelanceerd in 1937. Engelstalige uitzendingen gericht op Afrika begonnen in 1950. Hiermee werd een belangrijke stap gezet om luisteraars op dit continent te bereiken. De timing van deze uitzendingen was cruciaal. De jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was de tijd van dekolonisatie en de nieuwe Afrikaanse landen verkregen hun onafhankelijkheid. In deze periode ontstond er ook een hernieuwde waardering van de Afrikaanse culturele identiteit. Uitingen hiervan waren de opkomst van de Afrikaanse filosofie en het ontstaan van het Panafrikanisme. Gelijktijdig maakte de katholieke kerk een aanzienlijke groei door en vond de transitie plaats van een missiekerk naar een kerk met lokale, inlandse bisshoppen en gemeenschappen. Pas in 1979 werd de Engelse Afrika-afdeling, zoals zij tegenwoordig bekend staat, formeel opgericht. Zij ontstond uit de bredere Engelse taalsectie als antwoord op de veranderende sociale, politieke en kerkelijke ontwikkelingen. In 1993 introduceerde deze afdeling dagelijkse uitzendingen van de evangelielezingen in het Swahili. Dit is een wijdverbreide Bantoe taal en in Oost-Afrika de lingua franca. Een jaar later werd Swahili een gevestigd taalprogramma dat onder de Engelse Afrika-afdeling valt.
Een andere belangrijke ontwikkeling was de lancering van dagelijkse uitzendingen in het Hausa, een chadische taal die gesproken wordt door mensen in West-Afrika waarvan het aantal tussen de 100 en 150 miljoen bedraagt. Helaas waren deze uitzendingen maar van korte duur, maar het toont aan dat Radio Vaticaan geëngageerd is om een zo wijd mogelijk luisterpubliek te bereiken. De structuur van de huidige Engelstalige uitzending van een half uur werd aangenomen in 1995, een jaar na de Eerste Afrikaanse Assemblee (de Eerste Afrikaanse Synode) van de Synode van Bisschoppen. De thema’s die behandeld worden, zijn de vraagstukken die door paus Johannes Paulus II voorgesteld werden in zijn post-synodale exhortatie Ecclesia in Africa (De Kerk in Afrika). Na de publicatie van Africae Munus (De Taak van Afrika), die gepubliceerd werd door Benedictus XVI, twee jaar na de Tweede Afrikaanse Synode, werden hieruit nog enkele andere vraagstukken toegevoegd.
Besluit
De Engelse Afrika-afdeling van Radio Vaticaan, die onder het huidige Dicasterie van Communicatie valt, heeft zich in de loop van de tijd aangepast om de stem van de paus en de kerk te verspreiden naar 23 landen in Afrika waar het Engels de officiële taal is. Decennialang heeft Radio Vaticaan de korte golf gebruikt voor uitzendingen naar Afrika. Vandaag de dag gaat de voorkeur uit naar samenwerking met andere katholieke radiostations in Afrika zoals Catholic Radio Hekima in Tanzania en Radio Waamini in Kenia, als ook het netwerk van Radio Maria Africa.
Radiostations in Afrika zijn een vitale verbindingslijn voor plattelandsgemeenschappen. Ondanks de snelle technische ontwikkelingen en de toename van mobiele telefoons, het internet en sociale media, kun je overal in Afrika radiostations vinden. Voor de katholieke kerk blijft de radio een zeer belangrijk communicatiemiddel om de blijde boodschap te verspreiden in gebieden met een beperkte toegang tot elektriciteit en een slechte internetverbinding. Daarom heeft ze zwaar geïnvesteerd in diocesane radiostations.
Albert de Jong CSS
Bron: SpiNeT SPIRITIJNS NEDERLANDS TIJDSCHRIFT
