door: Hans de Jong
foto door: Redactie katholiekleven
In 2026 is er een speciaal Heilig Jaar rond de heilige Franciscus van Assisi. Wat hebben opeenvolgende pausen over hem gezegd? In deze aflevering: paus Pius XI.
Na de encycliek ‘Auspicato concessum’ (1882) van paus Leo XIII (zie hiervoor de vorige aflevering in deze reeks) verscheen honderd jaar geleden in 1926 opnieuw een encycliek over Franciscus van Assisi. Met als titel ‘Rite expiatis’.
Paus Pius XI schreef ‘Rite expiatis’ bij gelegenheid van het 700ste sterfjaar van Franciscus van Assisi. Het volgde op een Heilig Jaar (1925) en wordt door de paus ook in het verlengde daarvan gezien.
De encycliek stelt dat maatschappelijke vernieuwing en vrede niet komen door macht of structuren, maar door innerlijke bekering en navolging van het evangelische voorbeeld van Franciscus van Assisi.
“De liefde voor de evangelische armoede brandde in hem”, schrijft paus Pius XI. “Iedereen weet hoe hij graag vriendschap sloot met de armen en hoe hij zo vervuld was van goedheid dat hij, omdat hij niet slechts een toehoorder van het Evangelie was, had besloten de armen nooit hulp te weigeren.”
Paus Pius XI noemt Franciscus “een instrument voor de hervorming van de samenleving”. En hij zegt dat heiligheid niet alleen iets “persoonlijks” is, maar iets dat uitwerking heeft naar de hele samenleving. Het leven van Franciscus laat zien dat dit mogelijk is. Zijn voorbeeld bracht mensen tot bekering, hij verzoende groepen in conflict, hij liet zien dat evangelische radicaliteit sociale effecten heeft.
“Omdat hij niet slechts een toehoorder van het Evangelie was, had hij besloten de armen nooit hulp te weigeren.”
In deze encycliek schetst Pius XI, zoals Leo XIII voor hem, de tijd waarin Franciscus leefde. Hij voegt eraan toe dat ook de abdijen te maken kregen met verslapping en schrijft over de betekenis die de heilige Franciscus juist ook voor hen had: “Hij straalde als een zon, verlichtte de religieuze ordes en riep allen terug tot de geest van het Evangelie.”
In de encycliek schrijft de paus over Franciscus en de “evangelische raden”: armoede, kuisheid, gehoorzaamheid. De evangelische raden vormen de kern van het religieuze leven.
Over de armoede van Franciscus zegt paus Pius XI: “Hij omarmde deze met zoveel liefde dat hij haar zijn bruid noemde.” Hij schrijft dat Franciscus “een volkomen rein leven leidde” en benadrukt dat Franciscus de gehoorzaamheid beleefde. Hij onderwierp zich in alle opzichten aan de Kerk en aan het wettige gezag.
Paus Pius XI wees vooral op het belang van de armoede van Franciscus. Armoede werd het centrum van zijn spiritualiteit. Franciscus streefde ernaar volledig op Christus te gelijken, in nederigheid en naastenliefde en wilde dat zijn orde op deze nederigheid gebouwd werd.
Dit is het tweede van vijf artikelen over Franciscus volgens de pausen:
- Rijk en arm | jubileumjaar H. Franciscus (Paus Leo XIII)
- Bouwen aan vrede | jubileumjaar H. Franciscus (Pius XI)
- Bijzondere beschermheilige | jubileumjaar H. Franciscus (Paus Johannes Paulus II)
- Vernieuwing van de Kerk | jubileumjaar H. Franciscus (Paus Benedictus XVI)
- Broederschap | jubileumjaar H. Franciscus (Paus Franciscus)
