Genade, niet prestatie, is het echte strijdtoneel van verlangen Richard Steenvoorde OP
En waarom niet? De Schrift legt de keuze voor ons: leven of dood. Kies verstandig.
Het is gemakkelijk te horen dat dit bevestigt wat we al aannemen. Als je de hemel maar heel graag wilt, kun je er komen. Als je goed kiest en hard genoeg werkt, zul je slagen. De vastentijd wordt een andere arena waarin we bewijzen dat we serieus, toegewijd en capabel zijn.
De Oude Verleiding van Zelfvoorziening
Deze verleiding is niet nieuw. In de tijd van Augustinus van Hippo ontstond een beweging die stelde dat mensen perfectie konden bereiken door het juiste gebruik van hun vrije wil. De val, zo betoogden zij, had de menselijke natuur niet echt beschadigd. Met genoeg inspanning was heiligheid binnen handbereik.
Augustinus zelf had ooit zo geleefd. Hij volgde filosofie, genialiteit en invloed. Hij probeerde morele hervorming door pure wilskracht. Maar hij ontdekte iets verontrustends: hij kon het goede herkennen, maar hield er nog niet van. Zijn wil was verdeeld. Hij zocht, strevende, klom en was nog steeds rusteloos.
Het probleem was niet dat hij weinig moeite had. Het probleem was dat zijn verlangen verstoord was.
Freedom gewond maar niet vernietigd
In zijn debat met de Pelagianen bevestigde Augustinus het realisme van menselijke vrijheid. We hebben elke dag echte keuzes te maken. Maar we hebben deze vrijheid niet zelf gecreëerd. Het is door God gegeven. En deze vrijheid, hoewel niet vernietigd door de val, is gewond geraakt. Het heeft genezing nodig.
We hebben genade nodig, niet om onze vrijheid te vervangen, maar om die te herstellen, zodat we die op de juiste manier kunnen gebruiken.
Augustinus schreef beroemd: “God heeft ons zonder ons geschapen, maar Hij zal ons niet zonder ons redden.” Onze vrijheid doet ertoe. Maar hij benadrukt ook dat onze vrije wil voldoende is om het kwade te kiezen, maar onvoldoende om het goede te kiezen tenzij het door genade wordt geholpen. Dat is het drama van de vastentijd en het drama van elk mensenleven.
Wet, Genade en de Transformatie van Verlangen
De leer van Christus maakt dit nog duidelijker. Het doel is niet om regels te vermenigvuldigen of morele druk te intensiveren. De wet wordt intern verplaatst. Het onthult de armoede van onze zelfvoorzienende wil. De wet is gegeven zodat we onze behoefte aan genade kunnen erkennen. Genade werd gegeven, zegt Augustinus, zodat de wet vervuld kon worden. Let op het woord misschien. Genade gaat niet boven vrijheid. Het geneest het.
De vastentijd draait dus niet primair om harder vasten, langer bidden of het verbeteren van ons spirituele lichaam. Het gaat over de transformatie van verlangen. Het gaat erom te leren liefhebben wat God van ons vraagt. Dat is het echte strijdtoneel van de vastentijd.
De Binnenreis
Augustinus schreef ooit in De Bekentenissen: “Jij was binnen, en ik was buiten, en daar zocht ik je.” Hij zocht in filosofie, ambitie, plezier, altijd naar buiten. Hij probeerde naar God toe te klimmen, maar ontdekte dat God al dichterbij was dan zijn eigen streven. Die ontdekking veranderde alles. Het probleem was niet dat Augustinus weinig inzet had. Het was dat zijn verlangen verstoord was.
De vastentijd nodigt uit tot dezelfde bekering. Niet meer intensiteit, maar meer eerlijkheid. Niet meer spirituele productiviteit, maar diepere ontvankelijkheid. De echte vraag van de vastentijd is niet of we heiligheid kunnen bereiken, maar of we bereid zijn onze vrijheid te laten genezen.
Genade concurreert niet met onze inspanning. Het herschikt het. Het vernedert onze vrijheid niet. Het herstelt het. En die herstel begint niet met het bewijzen van onszelf aan God, maar met het toestaan dat we geliefd zijn.
